Choinka, najważniejszy symbol Bożego Narodzenia. Chyba nikt nie potrafi sobie wyobrazić świąt bez tego przyozdobionego drzewka. Jak to się jednak stało, że w tym czasie ubieramy choinkę? Jaka jest jej historia?

 

PRZEDCHRZEŚCIJAŃSKA “CHOINKA”

Człowiek od zawsze żył zgodnie z cyklem rocznym – ze zmianami pór roku i przesileniami. Starożytni Egipcjanie w czasie przesilenia zimowego wypełniali swoje domy zielonymi liśćmi palm daktylowych. Rzymianie natomiast ku czci Saturna ozdabiali domy i świątynie liściastym bluszczem i laurem. My Słowianie, w czasach przedchrześcijańskich również celebrowaliśmy przesilenie zimowe, zwane Szczodrymi Godami. Nieodłącznym elementem Święta Godowego były diduchy i podłaźniczki. Wschodniosłowiańskim zwyczajem było stawianie w kącie izby diducha, który był pierwszym snopem ze żniw. Snop ten, głównie z pszenicy, należało ustawić kłosem do góry, w pomieszczeniu gdzie odbywa się wieczerza. Dekorowany on był zazwyczaj suszonymi owocami i orzechami. Diduch związany był z kultem przodków i symbolizował ducha opiekończego domu. Podłaźniczka z kolei był to ozdobiony czubek jodły, świerka lub sosnowa gałązka, które wieszano pod sufitem a następnie dekorowano jabłkami, orzechami, ciasteczkami, kolorową bibułą, wstążkami, słomianymi giazdkami czy świeczkami. Podłaźniczka była symbolem niekończącego i stale odradzającego się życia. Wierzono w jej cudotwórcze właściwości i ochronę domu oraz mieszkańców przed złymi mocami.

 

LEGENDA O CHOINCE

Według legendy choinkę zawdzięczamy św. Bonifacemu. W VIII wieku w czasie nawracania Germanów kazał ściąć czczony i uważany przez nich za święty, potężny dąb. Upadające drzewo zniszczyło wszystko wokół. Ocalała tylko jedna mała jodełka (według inny źródeł sosenka). Mnich dumnie głosił, że ta mała jodełka jest potężniejsza od ich dębu, że jest zawsze zielona tak jak wieczny jest Bóg i ma im przypominać Chrystusa i jedyną prawdziwą religię.

 

HISTORIA CHOINKI

Kiedy, kto i po co wymyślił dekorowanie drzewek tego do końca nie wiadomo. Pierwsze wzmianki o ustrojonej choince pochodzą z początku XV wieku. W wieku XVI choinka była jeszcze rzadkością a pojawiała się jedynie w bogatszych domach. W tym okresie była ona cały czas krytykowana przez kościół jako pogański zwyczaj. Wielkim zwolennikiem choinek był Marcin Luter (1483-1546) a pierwszym krajem, w którym zapanowała moda na przystrajane drzewka były protestanckie Niemcy. W krajach katolickich jeszcze na początku XVII wieku głoszono z ambony, że choinka jest jednym ze świątecznych głupstw. Jednak w związku z rosnącą popularnością zwyczaju ubierania choinki, kościół musiał ją w końcu zaakceptować, ale i nadał jej chrześcijańską symbolikę. W XVIII wieku dzięki niemieckim żołnierzom biorącym udział w wojnie o niepodległość USA, choinka trafiła do Ameryki, jednak popularność tam zdobyła dopiero pod koniec XIX wieku. Do Polski przywędrowała ona na przełomie XVIII i XIX wieku wraz z zaborem pruskim. W XIX wieku tradycja pojawiła się również m.in. w Anglii i Francji a następnie w Europie Południowej.

 

CHOINKA W POLSCE

Tradycja ubierania choinki przywędrowała do Polski wraz z zaborem pruskim na przełomie XVIII i XIX wieku. Potwierdzone jest jednak, że już w 1698 roku dekorowano choinki w Gdańsku, co spowodowane było wpływami Hanzy (związek miast handlowych Europy Północnej). Nie przeniosło się to jednak na inne tereny Polski i zwyczaj ten zakorzenił się dopiero w XIX wieku. Początkowo choinkę dekorowano tylko w bogatszych domach, w miastach. Na pomorskich, warmińskich, mazurskich i śląskich wsiach choinka przyjęła się pod koniec XIX wieku a w Polsce centralnej, wschodniej i południowej dopiero w połowie XX wieku. Stopniowo wypierała ona tradycyjne diduchy i podłaźniczki.

 

CHOINKA OBECNIE

Obecnie ubieranie choinki jest chyba najpopularniejszym zwyczajem świąt a sama choinka jest ich głównym symbolem. Choinka w tym czasie stoi niemal w każdym domu, w każdym biurze czy sklepie, w każdym mieście na głównym placu a także w każdym kościele, który niegdyś uważał je za pogańskie. Chyba nic w obecnej popkulturze nie wiąże się ze świętami jak właśnie choinka. No właśnie, obecnie jest częścią popkultury i zatraciła swoją symbolikę. Żywe i naturalne choinki zastąpione zostały plastikowymi drzewkami, jabłka i orzechy – szklanymi bombkami a świeczki – ledowymi lampkami. Z ubraniem choinki już mniejszosć czeka do Wigilii, robimy to już nawet od początku grudnia a w galeriach handlowych i sklepach “świątecznie” już jest w listopadzie.

Choinka jest z nami od wieków. Zwyczaj ten jednak bardzo ewoluował, zatracił swoje idee i symbole i mało kto zna początki choinki. Mimo to, co roku w grudniu każdy się chyba cieszy gdy stanie ona w naszych domach.

 

 

***

 

 

Rate this post